Trong bài này, ta sẽ nói về các công cụ hình dạng: Chữ nhật, Elip, Sao và Xoắn ốc. Ta sẽ thử nghiệm các khả năng của từng loại hình dạng và xem các ví dụ về cách sử dụng chúng.

Dùng Ctrl+mũi tên, xoay chuột, hoặc kéo chuột giữa để cuộn trang xuống dưới. Để biết cách tạo các đối tượng, chọn và chuyển dạng chúng, xin xem phần hướng dẫn Cơ bản trong Trợ giúp > Hướng dẫn.

Inkscape có 4 công cụ hình dạng, cho phép bạn tạo và sửa từng kiểu đối tượng riêng. Một hình dạng là một đối tượng mà bạn có thể thay đổi nó theo những cách đặc trưng, bằng cách kéo các chốt điều khiển và thay đổi các tham số của nó.

Ví dụ, bạn có thể thay đổi số đỉnh, chiều dài cạnh, góc, mức vát tròn đỉnh... của một ngôi sao, nhưng một ngôi sao vẫn chỉ có các thuộc tính đặc trưng cho hình sao chứ không thể chuyển thành hình chữ nhật hay tròn được. So với đường nét, hình dạng ít tự do hơn, nhưng chúng khá thú vị và hữu ích. Bạn luôn có thể chuyển một hình dạng thành đường nét (Ctrl+Shift+C), nhưng việc chuyển đổi ngược lại thì không thể thực hiện được.

Inkscape có các công cụ hình dạng sau: Chữ nhật, Elip, SaoXoắn ốc. Trước hết, ta hãy xem cách làm việc nói chung của các công cụ này; sau đó ta sẽ xem xét kĩ từng công cụ một.

Tổng quan về các công cụ hình dạng

Để tạo một hình dạng, ta kéo chuột lên vùng vẽ trong khi chọn công cụ hình dạng tương ứng. Khi một hình dạng được tạo ra (hoặc khi bạn chọn hình đó), trên hình đó sẽ có các chốt hình thoi. Bạn có thể di chuyển các chốt này để điều chỉnh hình dạng cho phù hợp.

Các hình dáng được chọn sẽ hiển thị các chốt khi bạn chọn các công cụ hình dạng tương ứng, hoặc khi bạn chọn công cụ Nút (F2). Khi bạn đặt chuột bên trên 1 chốt, Inkscape sẽ báo cho bạn biết chức năng của chốt khi bạn di chuyển hoặc bấm vào nó, cũng như các phím chức năng có thể sử dụng.

Ngoài ra, mỗi công cụ hình dạng còn có các tham số riêng, đặt trong thanh Điều khiển công cụ nằm ngang bên trên vùng vẽ. Thanh này thường chứa một vài ô số và 1 nút Mặc định để thiết lập lại các giá trị. Khi bạn sử dụng công cụ hình dạng để chọn hình dạng cùng loại trên khung vẽ rồi sửa các tham số trên thanh Điều kiển công cụ, hình dạng được chọn sẽ thay đổi theo.

Mọi sự thay đổi thực hiện trên thanh Điều khiển công cụ sẽ được lưu giữ và áp dụng cho hình dạng được vẽ sau này. Ví dụ, sau khi bạn thay đổi số đỉnh của hình sao và vẽ một hình sao mới thì hình mới này sẽ có số đỉnh bằng giá trị bạn vừa đặt. Tương tự, khi bạn chọn một hình, các tham số của hình đó sẽ được lưu giữ và áp dụng cho hình dạng cùng loại được tạo sau đó.

Khi đang sử dụng một công cụ hình dạng, bạn chọn một đối tượng bằng cách bấm chuột vào đối tượng đó. Dùng Ctrl+bấm chuột, ta chọn được nhiều đối tượng một lúc. Dùng Alt+bấm chuột,bạn chọn được các đối tượng nằm bên dưới và bị đối tượng khác che khuất. Nhấn Esc để bỏ chọn.

Hình chữ nhật

Hình chữ nhật là hình đơn giản nhất nhưng cũng hay được dùng nhất trong thiết kế đồ họa. Với Inkscape, bạn có thể dễ dàng tạo và chỉnh sửa các hình chữ nhật.

Chuyển sang công cụ Chữ nhật bằng phím F4 hoặc bấm chuột lên nút Chữ nhật trên Hộp công cụ. Vẽ một hình chữ nhật mới nằm bên cạnh hình chữ nhật màu xanh này:

An example image

Vẫn chọn công cụ Chữ nhật, bạn hãy chuyển vùng chọn từ hình chữ nhật này sang hình chữ nhật khác bằng cách bấm chuột lên nó.

Các phím tắt để vẽ chữ nhật:

Bạn có thể thấy, khi bạn chọn một hình chữ nhật, 3 chốt xuất hiện trên 3 góc của hình. Thực ra là có 4 chốt, nhưng 2 trong số đó nằm cùng 1 chỗ (góc trên bên phải) nếu như bạn không làm tròn góc hình chữ nhật. Đây là 2 chốt làm tròn; 2 chốt còn lại (góc trên bên trái và góc dưới bên phải) là các chốt thay đổi kích cỡ.

Ta hãy xem xét các chốt làm tròn trước. Di chuyển một trong số chúng xuống dưới. Tất cả 4 góc của hình chữ nhật được làm tròn, và bạn có thể thấy chốt làm tròn thứ 2. Nó nằm nguyên tại vị trí gốc trong góc. Nếu bạn muốn các góc của hình bị làm tròn nhiều hơn về 1 phía, bạn có thể di chuyển chốt làm tròn còn lại sang bên trái.

Trong hình, 2 hình chữ nhật có các góc được làm tròn đều, nhưng 2 hình còn lại có góc làm tròn dạng elip:

An example image

Vẫn dùng công cụ Chữ nhật, bạn bấm chuột lên những hình chữ nhật này để chọn chúng, và quan sát các chốt làm tròn của chúng.

Thường thì, bán kính và hình dáng của góc được làm tròn phải là hằng số trong toàn bộ hình, ngay cả khi kích cỡ của hình chữ nhật không giống nhau (hãy tưởng tượng tới các sơ đồ có những hộp nhiều kích cỡ được làm tròn góc). Inkscape cho phép bạn dễ dàng tạo các hình chữ nhật như vậy! Chuyển sang công cụ Chọn, trên thanh Điều khiển Công cụ có một nhóm tùy chọn, trong đó tuỳ chọn thứ 2 là Co giãn góc tròn. Nếu tuỳ chọn này được bật, các góc được làm tròn cũng sẽ co giãn cùng tỉ lệ với hình chữ nhật khi bạn co giãn nó.

Ví dụ, đây là một hình chữ nhật nguyên bản màu đỏ, được nhân đôi và co giãn vài lần, lên hoặc xuống, với các tỉ lệ khác nhau, khi tuỳ chọn Co giãn các góc tròn không được kích hoạt.

An example image

Lưu ý rằng kích cỡ và hình dáng của góc làm tròn là giống nhau đối với tất cả các hình chữ nhật, nên các góc trên bên phải của các hình mới trùng nhau. Tất cả các hình chữ nhật nét chấm màu xanh thu được từ hình chữ nhật màu đỏ bằng cách co giãn với công cụ Chọn, không có sự điều chỉnh nào khác về góc làm tròn.

Để so sánh, hình dưới cũng được tạo theo cách tương tự nhưng tùy chọn Co giãn góc tròn được bật:

An example image

Giờ các góc được làm tròn cũng tương ứng với kích thước của hình chữ nhật của chúng, và không có sự đồng nhất trên góc trên bên phải của các hình chữ nhật (xin phóng to để nhìn rõ hơn). Đây là kết quả bạn thu được bằng cách chuyển hình chữ nhật gốc thành đường nét (Ctrl+Shift+C) và thực hiện phép co giãn.

Một số thao tác nhanh khi làm việc với các góc tròn của chữ nhật:

Bạn có thể thấy rằng trên thanh Điều khiển Công cụ của công cụ Chữ nhật hiển thị bán kính làm tròn theo phương ngang (Rx) và phương dọc (Ry) để bạn điều chỉnh chúng 1 cách chính xác. Nút Làm cho góc sắc xóa hiệu ứng làm tròn góc cho hình chữ nhật được chọn.

Một ưu điểm lớn khi bạn sử dụng thanh Điều khiển Công cụ là ta có thể cùng lúc xử lý nhiều hình chữ nhật. Giả dụ, bạn muốn thay đổi tất cả các hình chữ nhật trong lớp, hãy dùng Ctrl+A (Chọn tất cả) để chọn chúng rồi sửa các tham số trong thanh Điều khiển Công cụ. Những hình khác chữ nhật trong vùng chọn sẽ bị bỏ qua — chỉ những hình chữ nhật mới thay đổi theo các tham số mới.

Giờ ta hãy xem xét các chốt thay đổi kích cỡ của hình chữ nhật. Bạn có lẽ sẽ thắc mắc là tại sao ta cần chúng, nếu ta có thể thay đổi kích thước hình chữ nhật với công cụ Chọn?

Vấn đề gặp phải khi dùng công cụ Chọn là vị trí các chốt điều chỉnh kích cỡ của nó sẽ được đặt theo 2 trục ngang và dọc của chương trình, trong khi với công cụ Chữ nhật, vị trí các chốt luôn nằm trên 2 góc của hình chữ nhật, ngay cả khi bạn đã xoay hoặc xô nghiêng nó. Lấy ví dụ, hãy thử thay đổi kích cỡ cùa hình chữ nhật này trước hết bằng công cụ Chọn, rồi bằng công cụ Chữ nhật:

An example image

Vì luôn luôn có 2 chốt thay đổi kích cỡ cho mỗi hình chữ nhật, bạn có thể thay đổi kích cỡ của hình theo mọi hướng bằng cách di chuyển nó theo hướng song song với cạnh của hình. Các chốt thay đổi kích cỡ luôn giữ nguyên bán kính làm tròn góc.

Thao tác nhanh đối với các chốt thay đổi kích cỡ:

Hình dưới đây là cùng một hình chữ nhật, với đường chấm màu xám biểu diễn phương hướng mà các chốt thay đổi kích cỡ sẽ di chuyển theo khi bạn giữ Ctrl lúc kéo chuột (thử xem):

An example image

Bằng cách thay đổi kích thước và xoay hình chữ nhật, rồi nhân đôi nó, ta có thể tạo ra các hình phối không gian 3 chiều rất dễ dàng trên Inkscape:

An example image

Dưới đây là một số ví dụ khác về hình phối 3 chiều từ hình chữ nhật, bao gồm cả làm tròn góc và tô màu chuyển sắc:

An example image

Hình elip

Công cụ Elip (F5) cho phép ta tạo hình elip và hình tròn, cung hoặc quạt tròn. Các thao tác vẽ elip cũng tương tự như ở công cụ Chữ nhật:

Ta hãy xem xét các chốt của một elip. Chọn hình này:

An example image

Bạn lại thấy 3 chốt xuất hiện, nhưng thực ra mỗi elip có tới 4 chốt. Ở vị trí ngoài cùng bên phải là 2 chốt trùng nhau, cho phép bạn “mở” hình elip. Nếu kéo chốt ngoài cùng bên phải ra vị trí khác, rồi kéo nốt chốt còn lại mới xuất hiện, ta có thể tạo ra nhiều hình quạt hoặc cung tròn:

An example image

Để vẽ hình quạt (một cung và 2 bán kính), di chuyển chuột ra ngoài elip; để vẽ cung, kéo chuột vào trong nó. Trong hình trên, có 4 hình quạt ở bên trái và 3 cung ở bên phải. Lưu ý rằng cung tròn là các hình hở, tức là nét viền chỉ chạy trên hình elip nhưng không nối các đầu cuối của cung. Bạn có thể thấy điều này dễ hơn nếu bỏ màu tô, chỉ để lại màu nét viền:

An example image

Lưu ý rằng nhóm hình quạt nằm bên trái có thể được dễ dàng tạo ra dùng đính góc khi kCtrl. C

Góc đính có thể được thay đổi bên trong hộp thoại Tuỳ chỉnh Inkscape (thẻ Bước).

Hai chốt còn lại của hình elip dùng để đặt kích thước của hình. Các thao tác nhanh của chúng tương tự như các chốt làm tròn của hình chữ nhật:

Và, giống như hình chữ nhật, các chốt điều chỉnh kích thước của elip cũng cho phép bạn thay đổi chiều cao và chiều rộng của hình trong hệ tọa độ riêng của elip. Nghĩa là, bạn có thể xoay hoặc xô nghiêng elip, nhưng vẫn dễ dàng kéo giãn hoặc co ngắn hình lại theo các trục của nó. Hãy thử thay đổi kích thước của các elip này bằng các chốt của nó:

An example image

Sao

Hình sao là hình dạng phức tạp và thú vị nhất trong Inkscape. Nếu bạn muốn làm bạn bè thán phục, hãy nghịch ngợm nhiều với công cụ Hình sao. Nó có thể làm bạn nghiện!

Công cụ Hình sao có thể tạo ra 2 hình dạng tương tự nhau: sao và đa giác. Một ngôi sao có 2 chốt kéo để đặt chiều dài và hình dạng đỉnh của nó; còn hình đa giác chỉ có 1 chốt kéo để xoay và điều chỉnh kích thước.

An example image

Trên thanh Điều khiển Công cụ của công cụ Hình sao có 2 nút để bạn chọn giữa sao và đa giác. Tiếp đó, một trường số cho phép bạn đặt số đỉnh của hình. Tham số này chỉ có thể sửa được thông qua thanh Điều khiển Công cụ. Bạn có thể tạo sao, đa giác có từ 3 đến 1024 đỉnh, nhưng bạn không nên thử tạo các hình có quá nhiều đỉnh (lớn hơn 200) nếu máy tính của bạn chậm.

Khi vẽ một hình sao hoặc đa giác mới,

Hình sao thú vị hơn nhiều so với hình đa giác (mặc dù trong thực tế, hình đa giác hữu dụng hơn). Hai chốt của một hình sao có các chức năng hơi khác nhau một chút. Chốt thứ nhất (nằm trên đỉnh của ngôi sao, tức là trên một góc lồi của hình sao) cho phép ta điều chỉnh kích thước của hình sao, nhưng khi ta xoay nó (tương đối so với tâm hình), chốt còn lại cũng được xoay theo. Điều này có nghĩa là, bạn không thể xô nghiêng hình sao bằng chốt này.

Chốt còn lại (nằm trên góc lõm giữa 2 đỉnh) được dùng để di chuyển cả bán kính và tiếp tuyến, mà không ảnh hưởng tới chốt ở đỉnh. (Trên thực tế, chốt này cũng có thể thành chốt ở đỉnh nếu ta kéo nó ra xa tâm hơn so với chốt kia). Đây là chốt cho phép ta xô nghiêng các đỉh của ngôi sao để thu được hình tinh thể, bông tuyết,vv:

An example image

Nếu bạn chỉ muốn một hình sao thông thường, bạn có thể làm cho chốt xô nghiêng này thành chốt không xô nghiêng:

Trên thanh Điều khiển Công cụ có trường Tỉ lệ nan hoa để ta đặt tỉ lệ khoảng cách giữa 2 chốt tính đến tâm.

Hình sao trong Inkscape còn có 2 thao tác đáng kể nữa. Trong hình học, một hình đa giác là hình có cạnh thẳng và góc nhọn. Trong thực tế, đa giác có thể có cạnh tròn và vát đỉnh, và trong Inkscape cũng vậy. Làm tròn một ngôi sao hay đa giác hơi khác so với làm tròn đỉnh của chữ nhật. Bạn không dùng một chốt riêng để làm việc này, nhưng

“Theo phương tiếp tuyến” có nghĩa là theo phương vuông góc với hướng từ đỉnh đến tâm hình. Nếu bạn “xoay” một chốt với phím Shift ngược chiều kim đồng hồ quanh tâm, bạn sẽ thu được phép làm tròn dương; xoay thuận chiều kim đồng hồ, bạn thu được phép làm tròn âm. (Hình dưới là các phép làm tròn âm).

Hình này so sánh một hình vuông được làm tròn (công cụ Chữ nhật) và đa giác 4 cạnh làm tròn (công cụ Sao):

An example image

Như bạn có thể thấy, trong khi một hình chữ nhật được vát góc tròn sẽ có các đoạn thẳng tại vị trí các cạnh thì đa giác được vát góc sẽ không có đoạn thẳng nào. Inkscape đã thay cạnh của hình đa giác bằng đường cong Bezier tiếp tuyến với mỗi nút của hình (nếu chuyển hình dạng thành đường nét và chọn nó bằng công cụ Nút, bạn sẽ thấy được điều này).

Tham số Tròn trên thanh Điều khiển Công cụ cho phép bạn thiết lập tỉ lệ chiều dài của các tiếp tuyến so với độ dài cạnh của đa giác/sao. Tham số này có thể mang giá trị âm, tương đương với việc đảo ngược chiều tiếp tuyến. Giá trị từ 0.2 đến 0.4 cho phép làm tròn đỉnh “thông thường”; các giá trị khác thường cho các hình dạng phức tạp và không thể đoán được. Một hình sao có thể có giá trị Tròn lớn hơn nhiều so với vị trí của các chốt của nó. Dưới đây là một số thí dụ, mỗi thí dụ biểu diễn giá trị làm tròn đỉnh ở bên cạnh:

An example image

Nếu bạn muốn đỉnh ngôi sao nhọn nhưng phần lõm của nó lại được làm mượt hoặc ngược lại, cách đơn giản nhất là tạo một đối tượng dời hình (Ctrl+J) từ ngôi sao:

An example image

Shift+kéo chuột để di chuyển các chốt của hình sao, bạn sẽ thu được các hiệu ứng mong muốn.

Để mô tả được các hình dáng trong thực tế, Inkscape có thể biến đổi hình sao và đa giác của nó một cách ngẫu nhiên. Các biến đổi ngẫu nhiên nhẹ nhàng sẽ làm cho ngôi sao trông vui mắt và bớt đơn điệu hơn; nếu mức độ biến đổi tăng lên thì hình dáng bạn thu được cũng phức tạp hơn, và rất khó đoán trước. Các đỉnh được làm tròn vẫn sẽ được giữ nguyên khi bạn biến đổi hình một cách ngẫu nhiên. Dưới đây là các phím tắt để biến đổi hình:

Khi bạn vẽ hoặc di chuyển các chốt trên một hình sao được biến đổi ngẫu nhiên, nó “run” vì mỗi vị trí của chốt sẽ tương ứng một hình dạng mới. Cho nên, di chuyển một chốt khi không giữ Alt sẽ biến đổi hình sao/đa giác ở mức ngẫu nhiên hiện tại, trong khi nếu giữ Alt thì mức ngẫu nhiên được thay đổi. Hình dưới đây là các ngôi sao có các tham số giống nhau, nhưng được biến đổi ngẫu nhiên lại bằng cách di chuyển các chốt (mức ngẫu nhiên là 0.1):

An example image

Và dưới đây là ngôi sao được biến đổi với mức từ -0.2 đến 0.2:

An example image

Alt+kéo chuột lên chốt của ngôi sao nằm giữa trong hàng và quan sát sự biến đổi diễn ra đối với các lân cận bên trái, phải và bên trên.

Tôi hay dùng hiệu ứng ngẫu nhiên hoá hình sao để tạo các hình giống những vi khuẩn amip như dưới đây. Tất nhiên, hãy dùng hiệu ứng này theo cách của bạn:

An example image

Xoắn ốc

Hình xoắn ốc trong Inkscape rất linh động, và đôi khi rất hữu dụng. Hình xoắn ốc, giống như hình sao, được vẽ từ tâm; trong khi vẽ nó, bạn có thể chỉnh sửa nó.

Sau khi vẽ, trên hình xoắn ốc sẽ có 2 chốt tại điểm đầu và điểm cuối của nó. Cả 2 chốt, khi được di chuyển, sẽ cuộn hoặc gỡ hình xoắn ốc (tức là vẽ tiếp hình, thay đổi số vòng xoắn). Các thao tác nhanh khác:

Chốt ngoài:

Chốt trong:

Mức phân kỳ của một hình xoắn ốc được đo bằng độ phi tuyến của các vòng xoắn. Khi nó bằng 1, các vòng xoắn cách đều nhau; khi nó nhỏ hơn 1 (Alt+kéo chuột lên trên), các vòng xoắn bên ngoài sẽ sát nhau hơn; nếu nó lớn hơn 1 (Alt+kéo chuột xuống dưới), các vòng xoắn ở tâm sẽ sát nhau hơn.

An example image

Số vòng xoắn tối đa là 1024.

Giống như công cụ Elip, công cụ Xoắn ốc cho phép bạn chỉnh sửa độ cong của các cung xoắn ốc. So sánh với một cung Bezier, một cung hay một đường xoắn thường tiện lợi hơn vì bạn có thể làm cho nó ngắn hơn hoặc dài hơn bằng cách rê chuột lên chốt đầu cung mà không làm ảnh hưởng tới hình dạng của nó. Hơn nữa, bạn có thể thêm màu tô và xóa viền cho hình xoắn ốc để tạo ra các hiệu ứng bắt mắt.

An example image

Đặc biệt hơn nữa, các hình xoắn ốc có viền kiểu nét chấm kết hợp được sự tập trung mượt mà với khoảng cách đồng đều giữa các vạch, các chấm để tạo ra hiệu ứng tốt hơn:

An example image

Kết luận

Các công cụ hình dạng của Inkscape đều rất mạnh. Bạn hãy thực hành cách dùng chúng và áp dụng một cách sáng tạo - chúng sẽ rất hữu ích cho quá trình thiết kế và sáng tạo của bạn. Các hình dạng trong Inkscape dễ tạo và hiệu chỉnh hơn là các đường nét. Nếu bạn có những ý tưởng mới về các công cụ hình dạng, hãy liên hệ với nhóm phát triển Inkscape.