Một trong những công cụ độc đáo mà Inkscape cung cấp cho bạn là công cụ Thư pháp, công cụ tạo nét viết đẹp. Bài thực hành này sẽ hướng dẫn bạn làm quen với cách thức làm việc với công cụ Thư pháp, cũng như một số kỹ thuật cơ bản của thư pháp.
Dùng Ctrl+mũi tên, xoay chuột, hoặc kéo chuột giữa để cuộn xuống dưới. Xem phần hướng dẫn Cơ bản trong để biết cách tạo các đối tượng, vùng chọn và chuyển dạng đối tượng.
Vài nét lịch sử về Thư pháp
Trong từ điển, Thư pháp có nghĩa là thuật viết chữ đẹp, nghệ thuật tạo ra chữ viết tay đẹp và thanh nhã. Nghe có vẻ phức tạp, nhưng nếu bạn bỏ thời gian tập một chút, bạn có thể lãnh hội nghệ thuật này ngay.
Thư pháp đã xuất hiện ngay trong các bức vẽ trên vách hang từ thời cổ đại. Cho tới năm 1440, khi mà chưa có công nghệ in sắp chữ, thư pháp là cách con người dùng để trình bày sách và các giấy tờ công văn khác. Người thợ chép sách đã phải viết tay từng bản sao một, bằng bút lông chim chấm vào mực, viết lên giấy da. Các kiểu chữ thời đó bao gồm Rustic, Carolingian, Blackletter... Ngày nay, Thư pháp vẫn còn được dùng để viết thiếp cưới, hoặc trang trí biểu hình, biểu tượng, thương hiệu.
Có 3 phong cách thư pháp chính:
-
Châu Âu và La Mã
-
A-rập
-
Trung Quốc và các nước phương Đông
Công cụ Thư pháp trong Inkscape mô phỏng thư pháp Châu Âu và La Mã, sử dụng bút có ngòi nhọn như bút mực hoặc bút lông chim. Công cụ Thư pháp còn cho phép ta thực hiện một số kỹ thuật mà ta sẽ chẳng bao giờ làm được bằng bút và mực.
Với Inkscape, bạn có thể dùng lệnh ngay khi thực hiện nhầm 1 thao tác nào đó. Và công cụ Thư pháp trong Inkscape còn cho phép ta làm nhiều điều mà với giấy và bút lông chim, ta không bao giờ làm được.
Phần cứng
Nếu có một bàn vẽ điện tử (e.g. Wacom), bạn sẽ dễ dàng làm việc với công cụ Thư pháp hơn. Bạn cũng có thể dùng chuột, nhưng so với bàn vẽ, chuột sẽ không thể linh hoạt và nhạy bằng.
Inkscape cho phép sử dụng các chức năng cảm ứng lực ấn và cảm ứng góc nghiêng của bàn vẽ điện tử, nếu có. Tuy nhiên các chức năng này mặc định là không được sử dụng, vì chúng ta phải cấu hình thiết bị trước khi dùng. Và bút lông chim hay bút mực thường không bị ảnh hưởng nhiều bởi lực ấn bút, khác hẳn với bút lông dùng trong thư pháp Trung Quốc.
Nếu bạn có bàn vẽ điện tử và muốn dùng các chức năng cảm ứng độ nghiêng và lực ấn bút, bạn sẽ phải cấu hình thiết bị này. Các cấu hình chỉ cần làm 1 lần, và sẽ được lưu lại. Để bật chức năng hỗ trợ trong Inkscape, bạn phải cắm bàn vẽ vào trước khi bật Inkscape, rồi mở phần Thiết bị nhập... trong trình đơn Tập tin. Trong hộp thoại này, bạn có thể chọn thiết bị mình muốn dùng, và đặt các thiết lập cho bàn vẽ điện tử. Cuối cùng, sau khi chọn các thiết lập xong, hãy thử chuyển sang công cụ Thư pháp và bật nút tương ứng trên thanh Điều khiển công cụ để lấy thông số cảm ứng được về lực ấn bút và độ nghiêng. Sau đó, Inkscape sẽ lưu lại các thiết lập và dùng chúng mỗi khi chạy.
Bút thư pháp của Inkscape cũng rất nhạy với tốc độ nét vẽ được thực hiện (xem phần "Thu hẹp" ở dưới), nên nếu dùng chuột thì bạn nên đặt tham số này là 0.
Các tuỳ chọn cho công cụ Thư pháp
Chọn công cụ Thư pháp bằng phím Ctrl+F6, nhấn phím C hoặc bấm chuột vào nút tương ứng trên Hộp công cụ. Trên thanh Điều khiển Công cụ, bạn sẽ thấy có 7 tham số: Rộng & Thu hẹp; Góc & Độ cố định; Nét run; Khối lượng & Bút Ngọ nguậy. Ngoài ra còn có 2 nút để bật tắt cảm ứng lực ấn bút và góc nghiêng bút (cho bàn vẽ).
Rộng & Thu hẹp
Hai tham số này cho phép bạn điều chỉnh độ rộng của ngòi bút. Giá trị Rộng trong khoảng từ 1 đến 100 và (mặc định) được đo bằng đơn vị tương đối so với kích cỡ của vùng vẽ, nhưng không phụ thuộc vào mức độ thu phóng. Đó là do đơn vị đo đối với công cụ Thư pháp là phạm vi di chuyển của tay bạn, nên sẽ thuận lợi hơn khi vẽ bằng bút có độ rộng nét tỉ lệ không đổi với kích cỡ của bản vẽ, và không bị phụ thuộc vào độ thu phóng. Tuy nhiên chế độ này có thể thay đổi được, nếu bạn bấm đúp chuột vào nút Thư pháp trên thanh công cụ, và chọn ô Dùng đơn vị tuyệt đối trong phần Tuỳ chỉnh cho công cụ Thư pháp.
Độ rộng ngòi bút có thể thay đổi thông qua các phím mũi tên trái và phải hoặc qua lực nhấn lên bàn vẽ nếu chức năng cảm ứng lực ấn được bật, nên bạn có thể điều chỉnh nó mà không cần phải truy cập vào Thanh điều khiển công cụ. Các phím này làm việc ngay khi bạn vẽ, nên bạn có thể thay đổi độ rộng của nét vẽ từ từ trong lúc rê chuột:
Độ rộng ngòi bút cũng phụ thuộc vào tốc độ vẽ của bạn, và tham số Thu hẹp điều khiển tốc độ thay đổi. Giá trị của ô Thu hẹp là từ -1 đến 1; giá trị 0 tương ứng với việc nét bút không phụ thuộc vào vận tốc, giá trị dương làm cho nét bút mảnh hơn khi di chuột nhanh, tham số âm thì ngược lại. Dưới đây là một vài thí dụ, được vẽ với thông số Rộng=20 và Góc=90:
Hãy thử đặt giá trị Rộng =100 và Thu hẹp=1 (lớn nhất) rồi vẽ các nét nguệch ngoạc xem sao:
Góc & Độ cố định
Sau khi điều chỉnh độ rộng ngòi bút, góc di bút cũng là một tham số quan trọng trong thư pháp. Giá trị Góc được tính bằng độ: 0 độ tương ứng với khi ngòi bút nằm ngang, 90 độ tương ứng với khi ngòi bút nằm dọc ngược chiều kim đồng hồ và -90 độ tương ứng với khi ngòi bút nằm dọc theo chiều kim đồng hồ. Lưu ý là nếu bạn bật cảm ứng độ nghiêng của bàn vẽ lên, tham số Góc sẽ bị bỏ đi và bạn chỉ có thể dùng bút trên bàn vẽ điện tử để thay đổi góc nghiêng này.
Mỗi phong cách thư pháp đều có góc đặt bút chuẩn. Ví dụ, phong cách Unicial dùng góc bút 25 độ. Bạn có thể thay đổi góc bút bằng phím mũi tên lên xuống hoặc góc nghiêng của bút điện tử (nếu chức năng cảm ứng góc nghiêng được bật) trong khi vẽ. Tuy nhiên, nếu bạn mới làm quen với Thư pháp thì trước hết hãy giữ cho góc nghiêng bút là cố định. Dưới đây là một số thí dụ khi vẽ các nét bút theo góc nghiêng cố định (Độ cố định=1):
Như bạn thấy, nét bút trở nên mảnh nhất khi được vẽ song song với Góc đặt bút, và rộng nhất khi vẽ vuông góc với Góc đặt bút. Các góc dương thường cho cảm giác tự nhiên, mô phỏng nét chữ viết bằng tay phải.
Mức độ tương phản giữa nét đậm và nét nhạt được điều chỉnh bởi tham số Độ cố định. Đây là giá trị tương ứng với sự thay đổi của góc đặt bút trong khi vẽ. Giá trị này bằng 1 có nghĩa là góc nghiêng bút luôn không đổi, và chính bằng góc được đặt trong ô Góc. Với giá trị 0, ngòi bút của bạn sẽ xoay tự do để luôn luôn vuông góc với nét, và giá trị đặt trên tham số Góc sẽ bị vô hiệu hóa:
Khi bạn đặt Độ cố định bằng 1, bạn sẽ thu được các mặt chữ cổ như Times hoặc Bodoni, giống như phần bên trái hình trên (vì chúng là các mặt chữ mô phỏng thư pháp được tạo ra với nét bút không đổi). Khi đặt Fixation bằng 0, ta thu được các mặt chữ hiện đại như Sans Serif hoặc Helvetica, giống phần bên phải.
Nét run:
Nét run được dùng để tạo nét bút trông tự nhiên hơn. Ta có thể chọn Nét run từ 0.0 đến 1.0 trên thanh Điều khiển Công cụ. Tham số này quyết định mức độ run rẩy của nét vẽ, làm công cụ Thư pháp càng hữu dụng hơn.
Khối lượng bút & Bút ngọ nguậy
Không giống các tham số về độ rộng và góc ở phần trước, 2 tham số này định nghĩa cách thức công cụ Thư pháp “cảm nhận” hơn là vẽ ra một thứ gì trên tài liệu của bạn. Cho nên trong phần này sẽ không có hình minh họa nào cả, và bạn sẽ phải thử thực hành nhiều lần để hiểu hơn về chúng.
Trong thực tế, Khối lượng gây ra quán tính; khối lượng càng lớn thì quán tính càng lớn, nên nét vẽ sẽ có 1 đoạn “đuôi” ở phía sau điểm bạn uốn nét. Giá trị mặc định ở đây là (0.02), nên công cụ Thư pháp mặc định là có đáp ứng nhanh, nhưng bạn có thể tăng nó lên để nét vẽ chậm và mượt mà hơn.
Ngọ nguậy là tham số tương ứng với độ ma sát giữa giấy và ngòi bút. Giá trị mặc định là 1, và nếu bạn đặt giá trị này thấp hơn thì tớ giấy sẽ “trơn” hơn: nếu giá trị Khối lượng lớn thì ngòi bút hay bị trượt ra ngoài khi vẽ các nét ngoắt ngoéo; nếu giá trị Khối lượng là 0 thì giá trị Ngọ nguậy thấp sẽ khiến cho ngòi bút lắc mạnh.
Các ví dụ về Thư pháp
Sau khi đã hiểu sơ sơ về các khả năng của công cụ Thư pháp, bạn hãy dùng nó để thử tạo ra một tác phẩm thư pháp xem sao! Nếu bạn chưa bao giờ tập vẽ thư pháp, hãy kiếm cho mình một cuốn sách hay về nghệ thuật này và học nó trên Inkscape. Chương này cho bạn xem một số ví dụ về thư pháp.
Trước hết, để viết một lá thư, bạn cần phải tạo ra một cặp thước kẻ để định vị nét bút. Nếu bạn viết chữ nghiêng hay chữ thảo, hãy thêm một số đường gióng nghiêng giữa 2 thước kẻ. Ví dụ:
Sau đó phóng to để sao cho chiều cao giữa 2 thước kẻ tương ứng với độ di chuyển cổ tay của bạn, rồi đặt các tham số độ rộng và góc trước khi viết!
Trước hết bạn phải tập các yếu tố cơ bản của vị trí dọc và ngang thân chữ, làm tròn nét, thân chữ nghiêng. Dưới đây là một số yếu tố của chữ viết kiểu Unicial:
Một số mẹo nhỏ:
-
Nếu tay bạn đặt thoải mái trên bàn viết, đừng di chuyển nó. Thay vào đó, hãy cuộn khung vẽ (Ctrl+mũi tên) bằng tay trái sau khi hoàn tất mỗi chữ.
-
Nếu nét bút cuối cùng của bạn trông xấu, hãy sửa lại bằng lệnh Hủy bước (Ctrl+Z). Tuy nhiên, nếu hình dạng của nó đạt chất lượng nhưng vị trí cũng như kích thước hơi bị sai, hãy chuyển sang công cụ Chọn bằng phím cách và di chuyển, co giãn hay xoay lại nét vẽ cho vừa ý. Sau đó nhấn phím cách thêm lần nữa để chuyển lại về công cụ Thư pháp.
-
Sau khi hoàn tất một từ, hãy chuyển sang công cụ Chọn và điều chỉnh lại cho phù hợp. Đừng làm quá, vì các bản thư pháp đẹp phải giữ lại tính bất quy tắc của nét vẽ tay. Tránh vội vàng sao chép các chữ và các thành phần của chữ: hãy vẽ những nét nguyên bản.
Và đây là một số ví dụ hoàn chỉnh về Thư pháp:
Kết luận
Thư pháp là một công cụ rất lý thú; nó dùng để diễn tả cả một nghệ thuật, có thể được áp dụng cho tất cả các sáng tạo của bạn. Hãy học cách dùng Thư pháp và ứng dụng nó một cách hiệu quả trong các ảnh mà bạn thiết kế. Enjoy!